Kiedy myślimy o przemocy, najczęściej przychodzą nam do głowy siniaki, krzyk, fizyczna agresja. Tymczasem jedną z najczęstszych, a zarazem najmniej rozpoznawalnych form przemocy jest przemoc psychiczna. Dzieje się po cichu. Bez świadków. Bez dowodów na ciele. Ale z bardzo realnymi konsekwencjami dla psychiki, zdrowia i tożsamości osoby, która jej doświadcza.

​

Przemoc psychiczna wobec kobiet i dziewczyn nie dotyczy wyłącznie relacji partnerskich. Może występować w domu rodzinnym: w relacji z matką, ojcem, babcią, ciocią, rodzeństwem, a nawet dzieckiem. Może trwać latami i być tak „normalna”, że ofiara nie nazywa jej przemocą – tylko „trudnym charakterem”, „dobrym wychowaniem” albo „troską”.

​

Czym jest przemoc psychiczna?

Przemoc psychiczna to systematyczne zachowania, które naruszają godność, poczucie własnej wartości, bezpieczeństwo emocjonalne i autonomię drugiego człowieka. Jej celem (świadomym lub nie) jest kontrola, podporządkowanie, osłabienie psychiczne. Nie musi wiązać się z podniesionym głosem. Często jest subtelna, „ubrana w dobre intencje”, przekazywana półsłówkami, spojrzeniami, ironią.

​

Jak objawia się przemoc psychiczna?

Najczęstsze formy to m.in.:

• Stała krytyka i umniejszanie: „Zawsze przesadzasz”, „Jesteś zbyt wrażliwa”, „Bez nas sobie nie poradzisz”.

• Podważanie uczuć i doświadczeń (gaslighting): „Wymyślasz”, „To się nie wydarzyło”, „Masz złą pamięć”.

• Zawstydzanie i ośmieszanie, często przy innych osobach.

• Kontrola emocjonalna

• Wzbudzanie poczucia winy, straszenie odrzuceniem, wycofaniem miłości.

• Chłód emocjonalny, cisza jako kara, ignorowanie.

• Nadmierne wymagania, brak prawa do błędu.

• Wchodzenie w rolę „ofiary” przez sprawcę: „Po tym wszystkim, co dla ciebie zrobiłam…”.

U dzieci i nastolatek przemoc psychiczna bywa mylona z „surowym wychowaniem”, a u dorosłych kobiet – z „trudną relacją rodzinną”.

​

Dlaczego tak trudno ją rozpoznać? Ponieważ często:

• zaczyna się wcześnie (w dzieciństwie),

• jest normalizowana w rodzinie,

• nie zostawia widocznych śladów,

• sprawca bywa jednocześnie kimś bliskim i ważnym.

 

W gabinecie można usłyszeć: „Przecież mnie nie bili”. „Inni mieli gorzej”. „To moja mama/babcia, ona chce dobrze”

Tymczasem intencja nie unieważnia skutków.

​

Długotrwała przemoc psychiczna może prowadzić do:

• zaburzeń lękowych i depresyjnych,

• chronicznego poczucia winy i wstydu,

• niskiego poczucia własnej wartości,

• trudności w relacjach,

• problemów z podejmowaniem decyzji,

• somatyzacji (bóle, napięcia, problemy ze snem).

 

Często kobiety nie wiedzą, kim są, bo przez lata były definiowane przez cudze oczekiwania i krytykę.

Dlaczego mówienie o przemocy psychicznej jest tak ważne? Bo to, co nienazwane, dalej rani.

Bo kobiety i dziewczyny latami żyją z poczuciem, że „coś z nimi jest nie tak”.

Bo przemoc psychiczna nie znika sama – ale może zostać przerwana, kiedy zostanie rozpoznana.